Người mới cầm kim chỉ cần học ba việc là đã cứu được phần lớn quần áo trong nhà: đơm lại khuy, khâu lại đường may bị bung bằng mũi đột, và vá một miếng nhỏ lên chỗ rách. Kiểu vá lộ đường chỉ trang trí còn có thể biến chỗ rách thành điểm nhấn, còn những món đã hỏng hẳn thì tái chế thành đồ dùng trong nhà.
Chào bạn, đây là Nhà Tạo Mẫu. Ông bà mình ai cũng biết vá áo, còn nhiều người trẻ bây giờ thấy đứt khuy là bỏ cả chiếc áo. Tập này mình tả từng động tác bằng lời thật chậm, để bạn nghe xong là cầm kim làm được.
Bộ đồ nghề tối thiểu
Bạn không cần máy may. Một hộp nhỏ với vài cây kim khâu tay cỡ khác nhau, vài cuộn chỉ màu cơ bản như trắng, đen, xanh than, be, xám, một chiếc kéo nhỏ sắc, vài chiếc ghim, một cái đê bảo vệ ngón tay, và một ít khuy dự phòng là đủ.
Chỉ nên chọn màu gần với màu vải để đường khâu ít lộ, trừ khi bạn cố ý vá trang trí. Với vải dày như jean, chọn kim to và chỉ dày hơn.
Khuy dự phòng thường được khâu sẵn ở mặt trong áo sơ mi, áo khoác, hoặc kèm trong túi nhỏ khi mua. Hãy gom chúng vào hộp, đừng vứt.
Một chiếc đèn sáng và một chỗ ngồi thoải mái quan trọng không kém. Khâu dưới ánh sáng yếu vừa mỏi mắt vừa dễ lệch.
Đặt hộp kim chỉ ở chỗ dễ lấy. Đồ hỏng hay bị bỏ qua chỉ vì lười đi tìm kim chỉ.
Đơm lại khuy: việc đầu tiên nên biết
Cắt một đoạn chỉ dài khoảng bằng sải tay từ ngón tay tới khuỷu, xâu qua kim, kéo hai đầu bằng nhau rồi thắt nút ở cuối. Dùng chỉ đôi như vậy sẽ chắc hơn.
Nhìn chỗ khuy cũ, thường còn dấu lỗ kim. Đâm kim từ mặt trái lên đúng chỗ đó, xuyên qua một lỗ khuy, rồi xuống lỗ đối diện, xuyên qua vải về mặt trái. Lặp lại khoảng sáu tới tám lần cho mỗi cặp lỗ.
Mẹo của thợ là đặt một que tăm hoặc một cây kim khác lên mặt khuy trong lúc khâu, để chỉ không bị kéo quá chặt. Khi xong, rút que ra, kéo khuy lên, quấn chỉ vài vòng quanh phần chỉ nằm giữa khuy và vải. Phần chân chỉ này giúp khuy có chỗ để cài qua khuyết mà không kéo nhăn vải.
Cuối cùng đâm kim xuống mặt trái, khâu vài mũi nhỏ chồng lên nhau rồi thắt nút, cắt chỉ. Một chiếc khuy đơm thế này có thể chắc hơn cả khuy gốc.
Khâu lại đường may bung bằng mũi đột
Đường may bung ở sườn áo, đũng quần, nách áo rất hay gặp. Lộn trái món đồ, ghim hai mép vải lại theo đúng đường may cũ.
Mũi đột là mũi khâu tay chắc nhất, gần giống đường máy. Bắt đầu cách chỗ bung một đoạn ngắn, trên đường may còn tốt, để nối liền. Đâm kim lên, rồi lùi lại một mũi nhỏ đâm xuống, rồi tiến lên dưới vải đâm lên cách đó hai mũi. Cứ thế mỗi mũi lùi lại một nửa, tạo đường chỉ liền mạch không có khe hở.
Giữ mũi khâu nhỏ và đều. Khâu qua hết chỗ bung và chồng thêm một đoạn ngắn lên đường may tốt ở đầu kia, rồi thắt nút.
Với chỗ chịu lực mạnh như đũng quần jean, nếu vải xung quanh đã mỏng, nên đưa thợ may chạy máy và gia cố thêm.
Vá miếng nhỏ và vá lộ chỉ trang trí
Lỗ nhỏ trên áo len có thể mạng lại bằng chỉ len cùng màu, đan chỉ qua lại theo hai hướng như dệt một mảnh vải nhỏ che lỗ.
Lỗ rách ở quần jean, áo khoác vải dày thì vá bằng một miếng vải đặt ở mặt trái, rộng hơn lỗ một chút về mọi phía. Ghim cố định, rồi khâu những đường chỉ chạy song song qua lại xuyên cả lớp vá lẫn vải chính, phủ kín vùng mỏng quanh lỗ.
Kiểu vá lộ chỉ trang trí lấy cảm hứng từ những cách vá truyền thống ở nhiều nơi: thay vì giấu, người ta dùng chỉ màu tương phản, khâu những đường thẳng đều tạo thành hoạ tiết. Miếng vá có thể là vải hoa, vải thổ cẩm vụn. Kết quả là chiếc quần có một điểm nhấn riêng, không ai có chiếc thứ hai.
Đầu gối quần jean trẻ con, khuỷu tay áo len, túi áo khoác là những chỗ vá trang trí đẹp. Đây cũng là một hoạt động vui để làm cùng con cái.
Tái chế đồ hỏng hẳn
Không phải món nào cũng cứu được để mặc tiếp. Áo thun cũ đã sờn có thể cắt làm giẻ lau, mềm và thấm hút tốt hơn giẻ mua.
Áo sơ mi vải đẹp có thể may lại thành túi vải, gối tựa, khăn ăn. Quần jean cũ thành túi đựng đồ, tạp dề, miếng lót nồi. Áo len co rút có thể cắt làm bao gối hoặc găng tay.
Vải vụn có thể dùng làm miếng vá cho lần sau, nhồi gối, hoặc làm đồ chơi vải cho trẻ.
Những thứ đó không cần đẹp hoàn hảo. Mỗi món tái chế là một món không phải mua mới và một món không ra bãi rác.
Lần tới thấy chiếc áo đứt khuy, đừng gấp nó vào góc tủ. Lấy hộp kim chỉ ra, mười phút là xong, và bạn sẽ thấy tự hào lạ lùng.
Câu hỏi thường gặp
Không biết khâu thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng đơm khuy, vì đây là việc đơn giản nhất và hay cần nhất. Thử trên một mảnh vải cũ vài lần trước khi làm trên áo thật.
Vá quần jean rách gối có bền không?
Vá bằng miếng vải đặt mặt trái và khâu nhiều đường song song phủ vùng mỏng thì khá bền. Nếu vải quanh lỗ đã quá mỏng, vùng vá cần rộng hơn để chịu lực.
Khâu tay có chắc bằng máy may không?
Mũi đột khâu tay đều và nhỏ khá chắc, đủ cho phần lớn đường bung. Những chỗ chịu lực mạnh và dài như đũng quần thì máy may vẫn chắc hơn.
Làm sao xâu kim nhanh hơn?
Cắt đầu chỉ chéo và sắc, làm ẩm nhẹ đầu chỉ, giữ kim trước nền sáng. Dụng cụ xâu kim nhỏ bằng dây kim loại cũng rất tiện cho người mắt kém.
Trẻ em có học khâu vá được không?
Trẻ lớn hơn có thể học dưới sự giám sát của người lớn, bắt đầu bằng kim đầu tù và vải thưa. Đây là kỹ năng hữu ích và rèn sự khéo tay, kiên nhẫn.
