Vải quần áo chia làm ba nhóm chính: sợi tự nhiên như cotton, lanh, lụa, len thấm hút và thoáng, sợi tổng hợp như polyester bền và nhanh khô nhưng bí hơi, và sợi tái tạo như viscose rủ mát nhưng yếu khi ướt. Biết món đồ thuộc nhóm nào là biết nó mặc dễ chịu ra sao và cần giặt thế nào.
Chào bạn, đây là Nhà Tạo Mẫu. Người thợ may lâu năm chỉ cần vò vải trong tay là đoán được nó là gì. Tập này mình kể lại những gì họ cảm nhận được, để lần tới bạn đi mua đồ bằng cả đôi tay chứ không chỉ đôi mắt.
Sợi tự nhiên: cotton và lanh
Cotton, hay vải bông, làm từ xơ quả cây bông. Nó mềm, thấm hút mồ hôi tốt, thoáng, ít gây kích ứng da, nên là chất liệu phổ biến nhất cho áo thun, sơ mi, đồ lót, đồ trẻ em. Nhược điểm là dễ nhăn, có thể co lại khi giặt nước nóng, và khô chậm hơn vải tổng hợp.
Cotton có rất nhiều kiểu dệt. Vải thun dệt kim co giãn dùng cho áo phông. Vải dệt thoi phẳng dùng cho sơ mi. Vải bò, vải kaki là cotton dệt chéo dày. Cùng là cotton mà cảm giác rất khác nhau.
Lanh làm từ thân cây lanh. Sợi lanh cứng hơn, to hơn, dẫn nhiệt và thoát ẩm rất tốt, mặc mát lạnh tay. Nó cũng nhăn nhiều nhất trong mọi loại vải, chỉ cần ngồi một lúc là thấy nếp. Người yêu lanh coi những nếp nhăn đó là nét đẹp tự nhiên.
Vải lanh thật thường có những chỗ sợi dày mỏng không đều, nhìn kỹ thấy những nốt sợi nhỏ. Đó không phải lỗi, mà là dấu hiệu sợi tự nhiên.
Lụa và len: hai sợi từ động vật
Lụa tơ tằm là sợi protein do con tằm nhả ra. Nó nhẹ, mềm, có độ bóng dịu, mặc mát vào mùa nóng và giữ ấm nhẹ vào mùa lạnh. Việt Nam có những làng lụa truyền thống nổi tiếng, như Vạn Phúc ở Hà Nội, nghề dệt lụa ở Bảo Lộc.
Lụa kén giặt: nên giặt tay nhẹ với nước mát, không vắt xoắn, phơi trong bóng râm, vì nắng gắt và xà phòng mạnh làm sợi yếu và phai màu. Mồ hôi để lâu cũng làm lụa ố.
Len làm từ lông cừu và một số loài khác. Len giữ ấm tốt nhờ những túi khí nhỏ giữa các sợi, lại thấm ẩm mà vẫn ấm. Len tốt mềm, không ngứa. Len kém hoặc pha nhiều có thể gây ngứa với da nhạy cảm.
Len co lại và bết dính nếu giặt nước nóng và vò mạnh. Đây là lỗi kinh điển: chiếc áo len giặt máy nước nóng ra nhỏ bằng áo trẻ con.
Sợi tổng hợp và sợi tái tạo
Polyester là sợi tổng hợp làm từ nguyên liệu dầu mỏ. Nó bền, ít nhăn, nhanh khô, giữ màu tốt, giá thường thấp. Nhược điểm lớn là thấm hút kém, mặc trong trời nóng ẩm dễ bí mồ hôi, và có thể giữ mùi.
Nylon cũng là sợi tổng hợp, dai và nhẹ, hay dùng cho áo gió, đồ bơi, tất. Spandex hay elastane là sợi co giãn, thường chỉ chiếm một phần nhỏ trong vải để tạo độ đàn hồi.
Viscose, còn gọi là rayon, là sợi tái tạo: người ta lấy cellulose từ gỗ, xử lý rồi kéo thành sợi. Nó rủ đẹp, mát, mềm như lụa, giá vừa phải. Nhưng viscose yếu khi ướt, dễ co và biến dạng nếu giặt mạnh.
Nhiều người nghe tổng hợp là nghĩ xấu, nhưng thật ra mỗi loại có chỗ dùng. Áo mưa, đồ thể thao, đồ đi du lịch cần nhanh khô thì sợi tổng hợp lại là lựa chọn đúng.
Nhận biết vải bằng tay và mắt khi mua
Vò vải trong lòng bàn tay khoảng mười giây rồi thả ra. Cotton và lanh giữ nếp nhăn rõ. Polyester gần như bật lại phẳng ngay. Viscose có nếp mềm.
Đưa vải lên chỗ sáng. Vải dệt thưa, mỏng nhìn xuyên thấu dễ bai và rách. Vải dệt chặt, đều thường bền hơn.
Chạm vào và để ý cảm giác. Sợi tự nhiên thường mát và hơi khô khi mới chạm. Polyester có thể trơn, hơi ấm, đôi khi có cảm giác như nhựa. Lụa thật mềm mát, chà nhẹ vào nhau có tiếng sột soạt nhỏ.
Nhưng cách chắc chắn nhất vẫn là đọc thành phần trên mác. Mác ghi rõ phần trăm từng loại sợi. Vải pha cotton với polyester là phổ biến, giảm nhăn và tăng bền, đổi lại thấm hút kém hơn cotton nguyên chất.
Chọn vải theo khí hậu và công việc
Ở miền Nam nóng ẩm hoặc công việc phải ra ngoài nhiều, ưu tiên cotton, lanh, vải pha có tỉ lệ sợi tự nhiên cao. Áo polyester mặc đi xe máy giữa trưa là trải nghiệm không dễ chịu.
Ở văn phòng điều hoà, vải pha ít nhăn giúp bạn trông gọn cả ngày. Áo sơ mi pha một chút polyester ít phải ủi hơn, hợp người bận rộn.
Mùa đông miền Bắc, len và vải dày giữ ấm, áo giữ nhiệt bằng sợi tổng hợp mỏng làm lớp trong rất hiệu quả.
Đồ tập thể thao, đồ đi mưa, đồ du lịch cần nhanh khô thì chọn sợi tổng hợp chuyên dụng. Đồ ngủ, đồ lót, đồ trẻ em thì sợi tự nhiên mềm mại là tốt nhất. Lần tới đi mua, thử lật mác ra đọc trước khi nhìn giá, bạn sẽ thấy mình chọn khác đi.
Câu hỏi thường gặp
Vải cotton nguyên chất có tốt hơn cotton pha không?
Tuỳ mục đích. Cotton nguyên chất thấm hút và thoáng hơn, hợp trời nóng. Cotton pha thường ít nhăn, bền hơn, giữ dáng tốt hơn, hợp đồ đi làm. Không có loại nào tốt tuyệt đối.
Làm sao biết lụa thật hay giả?
Lụa thật mềm, mát, có độ bóng dịu thay vì bóng loáng như nhựa, và thường đắt hơn rõ rệt. Cách chắc chắn nhất là mua ở nơi uy tín và đọc thành phần ghi trên sản phẩm.
Vải viscose có bền không?
Viscose mặc rất dễ chịu nhưng kém bền khi giặt mạnh và khi ướt. Giặt tay hoặc chế độ nhẹ, nước mát, không vắt xoắn sẽ giữ được lâu hơn.
Vải nào ít nhăn nhất?
Polyester và các vải pha nhiều sợi tổng hợp ít nhăn nhất. Len cũng ít nhăn. Lanh và cotton nguyên chất nhăn nhiều nhất.
Da nhạy cảm nên mặc vải gì?
Cotton mềm, lụa thường dịu với da. Nếu da hay ngứa, đỏ khi mặc một loại vải nào đó, hãy để ý thành phần và hỏi bác sĩ da liễu nếu tình trạng kéo dài.
