Một tủ đồ hợp khí hậu Việt Nam dựa trên những lớp mỏng mặc chồng được lên nhau: miền Nam xoay quanh đồ thoáng mát cùng một lớp khoác cho phòng điều hoà, miền Bắc thêm lớp giữ nhiệt và áo khoác cho mùa đông, miền Trung cần đồ chịu mưa dầm. Đi kèm là cách cất đồ trái mùa sao cho không ẩm mốc.
Chào bạn, đây là Nhà Tạo Mẫu. Nước mình dài, khí hậu mỗi miền một kiểu, và nhiều người chuyển vùng sống mới thấy tủ đồ cũ không còn hợp. Tập này dành cho cả người ở yên một chỗ lẫn người hay di chuyển.
Miền Nam: nóng quanh năm, lạnh trong phòng
Ở Sài Gòn và miền Tây, gần như quanh năm là mùa nóng, chỉ chia mưa và khô. Tủ đồ ở đây nên xoay quanh chất liệu thoáng: cotton, lanh, lụa, vải pha có độ thấm hút. Màu sáng giúp đỡ hấp thụ nắng hơn màu tối khi ở ngoài trời.
Cái bẫy là điều hoà. Văn phòng, trung tâm thương mại, xe khách, rạp phim đều lạnh. Một chiếc áo khoác mỏng, áo len mỏng hoặc sơ mi dài tay để khoác là món không thể thiếu, dù bạn sống ở nơi chưa bao giờ có mùa đông.
Mùa mưa miền Nam mưa rào bất chợt, thường vào buổi chiều. Áo mưa gọn để trong cốp xe, giày dép chịu nước hoặc nhanh khô, và tránh những món vải lem màu khi ướt.
Vì ít đổi mùa, tủ đồ miền Nam có thể khá ổn định quanh năm. Việc cần làm định kỳ là kiểm tra đồ có bị ẩm mốc, ố mồ hôi không, chứ không phải đổi tủ.
Miền Bắc: bốn mùa và mùa nồm
Hà Nội và các tỉnh phía Bắc có mùa hè nóng ẩm, mùa đông lạnh, xen giữa là thu se lạnh và xuân mưa phùn. Tủ đồ cần nhiều lớp hơn hẳn.
Nguyên tắc mặc mùa đông là ba lớp. Lớp trong sát da giữ ấm và thấm mồ hôi, như áo giữ nhiệt mỏng. Lớp giữa giữ nhiệt, như áo len, áo nỉ. Lớp ngoài chắn gió, như áo khoác dạ, áo phao, áo gió. Mặc nhiều lớp mỏng ấm hơn một lớp dày, lại dễ cởi bớt khi vào phòng.
Ngày lạnh nhất có thể rét đậm, nhưng nhiều ngày đông chỉ se lạnh. Vì vậy áo khoác nhẹ, áo len mỏng, khăn quàng là những món được dùng nhiều nhất, còn áo phao dày chỉ cần cho vài đợt rét.
Mùa nồm cuối đông đầu xuân là kẻ thù của tủ đồ. Độ ẩm cao làm quần áo phơi mãi không khô, tủ gỗ đọng hơi nước, đồ dễ mốc và có mùi.
Trong những tuần nồm, người Hà Nội hay chọn đồ vải mỏng nhanh khô để xoay vòng, phơi trong nhà có quạt hoặc máy hút ẩm, và để dành đồ len, đồ dạ cho những ngày hanh. Đồ da và giày da nên lau khô, để nơi thoáng, vì rất dễ lên mốc trắng.
Miền Trung và vùng cao: mưa dầm, gió và chênh nhiệt
Miền Trung có mùa mưa kéo dài vào cuối năm, nhiều nơi mưa dầm nhiều ngày liền, kèm bão lũ. Tủ đồ ở đây cần áo mưa chất lượng, giày chịu nước, và nhiều đồ nhanh khô để xoay vòng khi trời không nắng.
Mùa hè miền Trung lại có những đợt nắng nóng gay gắt, có nơi có gió khô nóng. Đồ thoáng mát, nón rộng vành, áo chống nắng mỏng là cần thiết.
Vùng cao như Tây Nguyên, Đà Lạt, Sa Pa có chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn. Trưa có thể nóng, tối lạnh. Ở đây cách mặc nhiều lớp phát huy tác dụng nhất: sáng mặc áo khoác, trưa cởi ra buộc ngang hông, tối mặc lại.
Người sống ở những vùng này thường đã quen. Người tới chơi nên chuẩn bị theo nguyên tắc lớp, đừng chỉ nhìn nhiệt độ trung bình.
Cất đồ trái mùa đúng cách
Quy tắc vàng: giặt sạch trước khi cất. Vết mồ hôi, vết thức ăn nhỏ không nhìn thấy sẽ ố vàng sau vài tháng, và thu hút gián, mọt. Đồ len, đồ dạ có thể cần giặt hấp hoặc giặt tay nhẹ.
Phơi thật khô, nhất là ở miền Bắc mùa nồm. Đồ còn hơi ẩm cất vào thùng kín sẽ mốc. Nếu trời nồm kéo dài, có thể chờ ngày hanh khô mới cất.
Cất đồ trong thùng có nắp hoặc túi vải thoáng, kèm gói hút ẩm. Túi nilon kín hoàn toàn dễ giữ ẩm bên trong. Gấp đồ len thay vì treo, vì treo lâu làm vai áo len bị kéo dãn.
Ghi nhãn thùng hoặc chụp ảnh đồ bên trong, để khi chuyển mùa bạn biết mình có gì và không mua trùng.
Tủ đồ cho người hay di chuyển giữa các miền
Nhiều người làm ở Sài Gòn nhưng quê ở Bắc, hoặc thường xuyên công tác Hà Nội, Đà Nẵng. Tủ đồ của họ cần một nhóm đồ chuyển tiếp: áo len mỏng, áo khoác gió gấp gọn, khăn quàng nhẹ, những món dùng được cả trong phòng lạnh miền Nam lẫn ngày se lạnh miền Bắc.
Thay vì mua áo khoác dày dùng vài ngày mỗi năm, hãy cân nhắc mặc nhiều lớp từ đồ sẵn có. Nếu thật sự cần áo dày, chọn loại gấp gọn được.
Một mẹo là giữ một bộ đồ ấm cơ bản ở quê hoặc ở nơi hay tới, nếu có người thân. Đỡ phải mang đi mang về.
Dù sống ở đâu, câu hỏi để kiểm tra tủ đồ vẫn là: mỗi kiểu thời tiết mình gặp trong năm, mình có ít nhất vài bộ thoải mái để mặc chưa. Nếu có, tủ đồ của bạn đã đủ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chống mốc tủ quần áo mùa nồm?
Đóng cửa sổ những ngày nồm nặng, dùng máy hút ẩm hoặc gói hút ẩm trong tủ, không cất đồ còn ẩm, và để tủ hơi hở cho thoáng vào ngày khô. Kiểm tra đồ ít mặc định kỳ.
Ở miền Nam có cần áo khoác không?
Có, một hai chiếc áo khoác mỏng cho phòng điều hoà, xe khách, máy bay và những ngày mưa gió. Không cần áo dày mùa đông.
Áo giữ nhiệt mặc thế nào cho đúng?
Áo giữ nhiệt mặc sát da, vừa người, làm lớp trong cùng. Nếu mặc quá rộng hoặc mặc ở lớp ngoài, khả năng giữ ấm giảm nhiều.
Có cần hai tủ đồ riêng cho mùa nóng và mùa lạnh không?
Ở miền Bắc, xoay vòng đồ theo mùa giúp tủ gọn hơn. Ở miền Nam, một tủ ổn định quanh năm là đủ, chỉ cần thêm vài món khoác.
Đồ len cất lâu bị xù lông thì sao?
Xù lông thường do ma sát khi mặc và giặt, không phải do cất. Có thể dùng dụng cụ cắt lông xù để làm sạch. Giặt nhẹ, lộn trái và gấp thay vì treo giúp len bền hơn.
